Tiyatro
• Oyuncular tarafından, seyircilerin önünde temsil edilmek amacıyla yazılmış veya tasarlanmış eserlere verilen addır.
• Kökeni İÖ 7 ve 6. yüzyılda şarap ve bereket tanrısı Tanrı Dionysos adına düzenlenen şenliklere bağlanır.
• Tiyatronun ilk olarak bu törenlerde ortaya çıkışı ve bundan sonra da uzun süre varlığını sürdürmesi manzum olarak gerçekleşmiştir.
• 17. yüzyıldan itibaren tiyatro sadece manzum bir edebî tür olmaktan çıkarak düz yazıya (mensur) doğru gelişme göstermiştir. Bu gelişmede Batı’da Shakespeare’in önemli rolü ve katkısı olmuştur.
• Tiyatro eserinin temel anlatım biçimi konuşmadır. Konuşma, bazen tek başına, kendi kendine konuşma (monolog) biçimindedir, bazen de
karşılıklı konuşma (diyalog) biçimindedir.
• Batılı anlamda üç türlü tiyatrodan söz edilebilir.
• Bu türlerden trajedi ve komedi ana tür, drama ve diğer türler ise bu iki türün birleşmesi ya da değişmesiyle ortaya çıkan türlerdir.
• İlk Osmanlı tiyatrosu 1870’te Güllü Agop tarafından kurulmuştur.
• Cumhuriyetin ilk yıllarında tiyatro eseri yazarları daha çok ulusçuluğu aşılayan düşünceler üzerinde durmuşlardır.
• Yaşar Nabi'nin Mete; Behçet Kemal'in Çoban ve Atilla, Necip Fazıl'ın Sabır Taşı adlı oyunları Türklerin erdemleri ve uygarlığını yansıtmak
amacını taşır.
• 1950'li yılların tiyatrosunda köy sorunlarına eğilme görülür.
• Aynı dönemde kimi yazarlar bireyden toplum sorunlarına geçerken, kimileri olaydan ve durumlardan hareket ederek toplumsal sorunlara yönelmişlerdir.
• Turgut Özakman, Haldun Taner, Orhan Asena, Refik Erduran bireylerden olaylara geçerken; Orhan Kemal, Cevat Fehmi Başkut, Oktay Rifat, Rıfat Ilgaz, Recep Bilginer olaydan hareket eden yazarlar olarak yer alırlar.
• 1970'ten sonra 12 Mart olayı ve buna bağlı olarak Türk tarihini yeniden gözden geçirme, işçi sorunları, Almanya’ya gidenlerin kültür çatışmaları işlenir.
• Erol Toy, Adalet Ağaoğlu, Necati Cumalı, A. Turan Oflazoğlu, Orhan Asena bu dönemin oyun yazarlarından bazılarıdır.
Deneme
• Ele aldığı konuyu rahat ve akıcı bir biçimde işleyen, yazarının kişisel bakış açısı ve deneyimini aktaran edebî metinlerdir.
• Bu türün öncüsü 16. yüzyıl Fransız yazarı Michel de Montaigne’dir. Yazdığı metinlerin, kişisel düşünce ve deneyimlerinin iletilmesine yönelik parçalar olduğunu vurgulamak için deneme (essai) adını seçmiştir.
• Türk edebiyatına deneme, diğer bazı edebî türler gibi Tanzimat’tan sonra Batı edebiyatından gelmiştir.
• Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Haşim, Falih Rıfkı Atay, Peyami Safa, Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu, İsmet Özel, Nazan Bekiroğlu, Nurdan Gürbilek denemeleriyle tanınan yazarlardır.
Yorumlar
Yorum Gönder